معلمان هسته اصلی تلاش برای دست‌یابی به اهداف و مقاصد آموزشی در همه سطوح هستند و بهره‌وری آنها که بهره‌وری نظام آموزشی را تعیین می‌کند، به فعالیت‌های توسعه حرفه‌ای بستگی دارد (علی[1] و همکاران، 2021). معلمان در سطح اصلی می‌توانند در فرایند تحولات آموزشی نقش آفرین باشند: یکی به خاطر تاثیرگذاری برخط‌مشی‌های آموزشی از طریق اتحادیه های معلمان و دیگری به خاطر فعالیت‌های موثر کاری روزانه‌شان در کلاس‌های درس (میلتون[2]، 2018). معلمان بخاطر تاثیر مستمر و مداومی که در طول فرآیند آموزش و پرورش بر دانش آموزان دارند نقش راهنما و بلکه رهبری هرگونه تحول و تغییر را در آموزش و پرورش دارند. معلمان باید بر انواع دیدگاه‌ها و راهبردها تسلط داشته و در استفاده از آنها مسلط و در عین حال انعطاف پذیر باشند و این موضوع مستلزم دو مقوله کلیدى است: الف) داشتن آگاهى حرفه‌اى ب) نگرش و انگیزش، لذا یکى از لوازم مهم در این راستا آگاهى و نگرش می‌باشد (محمدی و همکاران، 1398).

معلمان از چندین نظر مختلف مهمترین نقش را در هدایت و تحقق اهداف آموزش و پرورش به عهده دارند. اول اینکه معلم پیکره اصلی آموزش و پرورش را تشکیل می‌دهد و آموزش و پرورش اصولاً بدون معلم شناخته شده نیست، ثانیاً آموزش و پرورش برعکس سایر نهادها و دستگاه‌های اجرایی که هر چه سطح مدیریتی شان بالاتر باشد اهمیت‌شان در تحقق اهداف بیشتر است، بیشترین درجه تحقق اهداف در قاعده هرم آن یعنی در سطح عملیاتی - یعنی سطح مدرسه و کلاس‌های درس- جنبه اجرایی پیدا می‌کند، زیرا که محور اصلی اهداف کلی تعلیم و تربیت (سازمان‌های آموزشی) دانش‌آموز است و مکون اصلی هدایت دانش‌آموزهمان کلاس درس می‌باشد که عهده‌دار بلامنازع و تولیت اصلی این بخش عملیاتی صرفاً مربوط به معلمان می‌باشد. ثالثاً آموزش و پرورش به واسطه نقش جامعه شمولی که دارد وباالطبع هرگونه تأثیر و تأثر در آن، جامعه را نیز به سرعت تحت تأثیر قرار می‌دهد، بدون معلمان آگاه و شایسته از عهده این نقش مهم نیز بر نمی‌آید (محمدی و همکاران، 1398).  

دبیرخانه شورای عالی آموزش و پرورش (2011) معلم را رکن اصلی نظام تربیتی می‌داند که آگاهی و اشراف اطلاعاتی وی برهمه ابعاد و مؤلفه های تحول بنیادین آموزش و پرورش پرتو می‌افکند. معلمان به عنوان عنصر اصلی و کارگزار حقیقی نظام تعلیم و تربیت رسمی کشور مهم‌ترین رسالت را در اجرای سند بعهده دارند. بخش اصلی تحقق اهداف نظام تعلیم و تربیت رسمی کشور منوط به برخورداری بودن از معلمان آگاه و شایسته است (محمدی و همکاران، 1398). معلم از آن جهت کارگزار و عامل اصلى تعلیم و تربیت به شمار می‌آید که اهداف اجرایى و نیز متعالى نظام آموزشى، در نهایت توسط وى محقق می‌شود و به منصه ظهور می‌رسد. در نتیجه، معلم به واسطه‌ی نقش برترى که دارد، باید به بازنماى تمام و کمال خصوصیات و کیفیت‌هـاى مطلوب هر نظام آموزشى تبدیل شود (مهرمحمدی، 1395).

[1] Ali

[2] Milton

2-4- سطح آگاهی معلمان. 2

2-4-1- نقش برنامه درسی تأملی در توسعه آگاهی معلمان. 4

2-4-2- سطح آگاهی معلمان از نیازهای آموزشی واقعی کلاس‌ها 6

2-4-3- ملاک‌ها و ویژگی‌های معلمان شایسته. 8

2-6- پیشینه تحقیق. 10

2-6-1- پیشینه داخلی.. 10

2-6-2- پیشینه خارجی.. 11

منابع………   13

اسمعیلی، زهره و محمدی، مولود (1394). بررسی میزان استفاده و آگاهی معلمان آموزش وپرورش از فناوری های نوین به عنوان ابزارکمک آموزشی و تأثیر آن بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دبستانی شهر کامیاران،اولین کنگره علمی پژوهشی سراسری توسعه و ترویج علوم تربیتی و روانشناسی،جامعه شناسی و علوم فرهنگی اجتماعی ایران،تهران.

سلطان زاده، عظیم؛ ریکی حسین آبادی، رحمان؛ سادات فرجام، شکوه و یاسین سبزپوش، محمد. (1404). سطح آگاهی معلمان از نیازهای آموزشی واقعی کلاس ها. اولین همایش بین المللی آموزش نوین: پیوند روانشناسی و تربیت در مسیر تحول آموزشی، ملکان.

سیف، علی‌اکبر. (1387). اندازه‌گیری، سنجش و ارزشیابی آموزشی. تهران: مؤسسه‌ی انتشارات آگاه.

غفاری جزی، علیرضا. (1401). بررسی رابطه یادگیری سازمانی و شایستگی حرفه‌ای معلمان با نقش میانجی پویایی سازمانی (مورد مطالعه: معلمان دوره ابتدایی منطقه شاهین‌شهر اصفهان). پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم تربیتی، دانشگاه اصفهان.

فتحی واجارگاه، کوروش. (1400). هویت‌های برنامه درسی: مقدمه‌ای بر نظریه‌های معاصر اساتید برنامه درسی، جلد اول. چاپ اول، تهران: انتشارات آییژ.

کدخدائی، سهیم و رستگارفر، فرزانه (1399). بررسی رابطه دانش معلمان و تاثیر آن بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان،دومین کنگره تازه یافته ها در حوزه خانواده، بهداشت روان، اختلالات، پیشگیری و آموزش،تهران.

محمدی، طالب؛ حسنی، رفیق و محمدی، مجید. (1398). آگاهی و نگرش معلمان نسبت به مفاهیم و احکام سند تحول بنیادین آموزش و پرورش. فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت مدرسه، 7(4)، 31-57.

معصومی‌نژاد، رضا. (1403). برنامه‌درسی تامل‌محور: گفتمانی برای توسعه مفهوم آگاهی معلمان در چارچوب پژوهش شرح‌حال‌نگاری. مجله علمی پژوهشی پژوهش‌های برنامه درسی، 14(2)، 247-272.

مهرمحمدی، محمود. (۱۳۹5). بازشناسی مفهوم و جایگاه معلم در برنامه درسی ملی. تهران: انتشارات سمت.

مهکی، الهام و مهکی، توران و قلاوند، اکرم و مهکی، سهیلا (1402). چگونه دانش معلمان بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان تاثیر میگذارد؟،سومین کنفرانس بین المللی علوم تربیتی، روانشناسی، مشاوره، آموزش و پرورش.

Ali, S., Shafeeq, N. Y., & Scholar, R. (2021). Professional development of teachers at higher education level-issues and challenges. International Journal of Multidisciplinary Educational Research, 10(7), 67-72.

Brundiers, K., & Wiek, A. (2017). Beyond interpersonal competence: Teaching and learning professional skills in sustainability. Education Sciences, 7(1), 39.

Cahyanti, A. D., Purwoko, B., Khamidi, A., Hariyati, N., & Roesminingsih, E. (2024). Fostering student motivation through teacher competence. EDUKASIA: Jurnal Pendidikan dan Pembelajaran, 5(1), 751-758.

Daniel, K., Msambwa, M. M., Antony, F., & Wan, X. (2024). Motivate students for better academic achievement: A systematic review of blended innovative teaching and its impact on learning. Computer Applications in Engineering Education, 32(4), e22733.

Grant, C. A., & Gillette, M. (2006). A candid talk to teacher educators about effectively preparing teachers who can teach everyone’s children. Journal of teacher education, 57(3), 292-299.

Ibok, E. E., Ogbebe, O. R., Alu, O. P., Joseph, O. E., Udobong, D. M., & Collins, E. P. (2024). Teachers’ professional competencies as determinants of students’ academic achievement in Mathematics in Uyo Education Zone of Akwa Ibom State, Nigeria. Global Journal of Educational Research, 23(1), 67-76.

Nyanjom, A. O., Yambo, J. M. O., & Ongunya, R. O. (2021). INFLUENCE OF TEACHERS’KNOWLEDGE COMPETENCY ON PUPILS’ACADEMIC ACHIEVEMENT IN KISUMU COUNTY, KENYA. European Journal of Education Studies, 8(1).

Schubert, W. H. (1991). Teacher lore: A basis for understanding praxis.

Schubert, W. H. (2003). The curriculum-curriculum: Experiences in teaching curriculum.

Schubert, W. H., & Ayers, W. (Eds.). (1992). Teacher lore: Learning from our own experience. Educator's International Press.