بسیاری از افراد به چیزهایی که نمی توانند داشته باشند تمایل دارند و بنابراین به دلایل اقتصادی و یا سایر دلایل، آنها باید محلی را که تمایل کمتری به آن دارند برگزینند. وقتی آنچه را تمایل داریم می توانیم انتخاب کنیم، رضایتمان جلب می شود(گیفورد 1378، 355-360). مطالعه اولیه مربوط به رضایتمندی، بیشتر بر اساس دیدگاه تک بعدی دنبال شده است. به عنوان مثال برخی از محققان، مراحل درک میزان رضایتمندی افراد را با دیدگاه ادراکی توصیف کرده اند، بدین ترتیب که شخص با توجه به مجموعه ای از نیازها و آرزوهایی که دارد، شرایط فعلی سکونتی اش(واحد سکونتی/واحد همسایگی) را ارزیابی می کند(میشل سون 1966، 355-360). نیازها و آرمان های شخص، مجموعه ای از هردو ویژگی فردی(همچون طبقه اجتماعی، مرحله زندگی و نظایر آن) و نیز معیارهای فرهنگی تاثیرگذار بر روی فرد است(اسمید  1979، 105-130). چنانچه شرایط فعلی در سازگاری نزدیک با همان چیزی باشد که فرد برای نیازها و آرمان هایش تعریف کرده است، رضایتمندی حاصل می گردد. در غیر این صورت، دو حالت امکان پذیر است، حالت اول مربوط به افراد معتقد به تقدیر و سرنوشت است. این افراد با تطبیق دادن ناسازگاری از طریق تجدید نظر کردن در نیازها و کاستن آرمان ها و یا از طریق تغییر ایجاد کردن در ارزیابی شرایط فعلی، رضایتمندی شان را ایجاد می کنند(مارکوس 1971، 193-217).

 حالت دوم مربوط به افرادی است که به هیچ طریقی نمی توانند خود را با شرایط فعلی سکونت- که موجب ایجاد نارضایتی شده است- وفق دهند. این افراد در بیشتر موارد، مستعد تلاش برای کاهش نارضایتی شان هم از طریق تجدید نظر کردن در نیازها و هم به وسیله تغییر دادن شرایط در واحد مسکونی از طریق تعمیر یا نقل مکان به شرایط مسکونی با سازگاری بیشتر هستند(موریس 1976، 309-320).

 در میان پژوهشگران، میزان رضایت از نواحی سکونتی و عوامل تاثیر گذار بر روی آن، کمتر از دیدگاه رفتاری بررسی شده است. از جمله افرادی که در این زمینه کار کرده اند می توان به آمریگو و آراگونز اشاره کرد که در سال 1977 تحقیقی بر روی رضایتمندی و ارزیابی سکونتی انجام دادند. آنها سعی کردند تا مدل های رفتاری را با درجه رضایتمندی سکونتی ارتباط معناداری دارند، شناسایی کنند. نتایج این کار نشان داد که بطور کلی ساکنانی که در صدد اصلاح یا بهبود خانه برنیامده بودند و یا عکس العملی در خصوص مهم ترین مسائل محل سکونتشان انجام نداده بودند، در مقایسه با سایر افراد راضی تر بودند( احتمالا نیاز برای اقدامات اصلاح و بهبود شرایط موجود، نشان دهنده نارضایتی است). همچنین شرکت در فعالیت های واحد همسایگی و ملاقات های مکرر با همسایه ها با رضایتمندی سکونتی(با درصد بالایی) رابطه داشته است(امریگو و آرگونز 1997، 47-57).

 از آنجا که رضایتمندی سکونتی، بخشی از حوزه رضایتمندی از زندگی در معنای عام به شمار می آید، یکی از مطالعه شده ترین موضوعات در زمینه محیط مسکونی قلمداد می شود(جی و هوگو،2006). در دهه های اخیر، رضایتمندی در تحقیقات مرتبط با سنجش میزان کیفیت محیط در نواحی سکونتی مطرح شده است. از آنجا که کیفیت محیط های مسکونی شهری به صورت مفهومی سلسله مراتبی و چند بعدی عنوان شده است و کیفیت محیط از طریق چند ویژگی اساسی توصیف می شود(وان پل 1997، 151).

2-1- رضایتمندی ................................................................................................................15

   2-1-1-مفهوم رضایتمندی ..............................................................................................15

   2-1-2-رضایتمندی سکونتی............................................................................................15

   2-1-3-رویکرد سنجش میزان رضایتمندی سکونتی........................................................16

   2-1-4-عوامل و متغیرهای تاثیر گذار بر رضایتمندی سکونتی........................................18

      2-1-4-1-رضایت از کیفیت بخش ها و عوامل فیزیکی.............................................18

      2-1-4-2-تاثیرات شخصی و رضایت........................................................................19

      2-1-4-3-تاثیرات اجتماعی و رضایت.......................................................................19

      2-1-4-4-تأثیرات فرهنگی و رضایت........................................................................19

      2-1-4-5-تاثیر طبیعت بر رضایت..............................................................................20

2-2- سرای سالمندان..........................................................................................................21

   2-2-1-پیدایش و تجربه سراهای سالمندان در جهان.....................................................21

   2-2-2-پیدایش سراهای سالمندان در ایران....................................................................23

   2-2-3-انواع سرای سالمندان در ايران............................................................................24

2-3-مخاطب شناسی............................................................................................. ............26

   2-3-1-دیدگاه عمومی از پیری......................................................................................26

   2-3-2-دیدگاه سالمند موفق(بیلتز 1990) .....................................................................27

   2-3-3-نظریات مرتبط با سالمندان................................................................................28

      2-3-3-1- نظریه مک کئون......................................................................................28

      2-3-3-2- نظریه استرهلر.........................................................................................28

      2-3-3-3-نظریه آشوف............................................................................................29

      2-3-3-4- نظریه کولاژن..........................................................................................29

      2-3-3-5- نظریه اسکلروز.......................................................................................29

      2-3-3-6- نظریه تاثیر عوامل محیطی در پیدایش مکانیزم پیری..............................29

   2-3-4-بیماری های روانی سالمندان و و رکود فعالیت های ذهنی..............................29

      2-3-4-1-دلیریوم یا روان‌آشفتگی ..........................................................................30

      2-3-4-2-دمانس ....................................................................................................30

      2-3-4-3-آلزایمر.....................................................................................................30

      2-3-4-4-اختلالات افسردگی در سالمندان.............................................................30

   2-3-5-اختلالات جسمی در سالمندان........................................................................31

      2-3-5-1-اختلالات خواب.....................................................................................31

      2-3-5-2-اختلال بینایی و کاهش اطمینان ..............................................................31

      2-3-5-3-اختلال شنوایی و بویایی.........................................................................32

   2-3-6 -تحولات روحی در سالمندان.........................................................................32

      2-3-6-1-سلامت عاطفی .....................................................................................33

      2-3-6-2-نشانه هایی از خویشتن، هویت در آینده ..............................................33

      2-3-6-3-احساس تنهایی .....................................................................................33

   2-3- 7- عوامل موثر بر رضایتمندی سالمندان ..........................................................33

      2-3-7-1-نحوه گذران اوقات فراغت و رضایت از آن...........................................33

      2-3-7-2-ارتباط سبک زندگی مطلوب و رضایت از زندگی.................................34

      2-3-7-3-ارتباط معنویت در دوران سالمندی و رضایت از زندگی........................35

      2-3-7-4-ارتباط مشارکت در اجتماع و رضایت از زندگی....................................35

      2-3-7-5-ارتباط موسیقی بر افزایش رضایت.........................................................35

      2-3-7-6-ارتباط خودکارآمدی و رضایتمندی........................................................36

      2-3-7-7-آفرینش رویدادهای مثبت با محیط جهت رضایتمندی سالمندان............37

   2-3-8-نارضایتی شناختی سالمندان در محیط ............................................................38

      2-3-8-1-آشنایی محیط .........................................................................................38

      2-3-8-2-حفظ تمرکز در محیط ............................................................................39

      2-3-8-3-مسیریابی.................................................................................................39

   2-3-9-مشخصات فضایی مطلوب  در جهت رضایتمندی و سلامت سالمندان..........40

      2-3-9-1- بخش ها و تجهیزات ضروری در سرای سالمندان ...............................40

      2-3-9-2-آسایش حرارتی و برودتی سالمندان.......................................................41

      2-3-9-3-نورپردازی مناسب جهت ارتقای عملکرد بینایی در سالمندان.................43

      2-3-9-4-فضای سبز............................................................................................45

   2-3-10-مشخصات بصری و روانی مطلوب محیط برای رضایت سالمندان.............46

      2-3-10-1-راه یابی و دسترسی............................................................................46

      2-3-10-2-ایمنی و امنیت ...................................................................................46

      2-3-10-3-آسایش ..............................................................................................46

      2-3-10-4-پويايي و جذابيت...............................................................................47

      2-3-10-5-هم آوايي با طبيعت............................................................................47

      2-3-10-6-رمز گرايي و ابهام...............................................................................47

      2-3-10-7-هویت ................................................................................................48

      2-3-10-8-آزادي .................................................................................................48

      2-3-10-9-رويداد پذيري......................................................................................48

      2-3-10-10-بوم گرايي..........................................................................................49

      2-3-10-11-وحدت..............................................................................................49

      2-3-10-12-نظم....................................................................................... ...........49

      2-3-10-13-خاطره ذهني....................................................................... .............49

2-4-تحقیقات انجام گرفته............................................................................... .............50

2-5-مصادیق خانه سالمندان در جهان........................................................... ...............51

   2-5-1-تسهیلات جشنواره شهر خورشید.................................................... .............51

   2-5-2-طراحی خانه سالمندان در چارلتون ماساچوست............................... ..........54

      2-5-2-1-آنالیز سایت پلان.............................................................. ...................55

      2-5-2-2- پلان های ساختمان.......................................................... ..................58

      2-5-2-3-معرفی فضاها....................................................................... ................58

   2-5-3-  خانه سالمندان کانادا..................................................................... .............59

   2-5-4- کریک ویو هوس........................................................................ ................60   

   2-5-5- خانه سبز........................................................................................ .............61

   2-5-6- مقایسه کلی مصادیق...................................................................... .............62

      2-5-6-1-  سایت پلان های خانه سالمندان........................................... .............62

      2-5-6-2-  پلان و چیدمان سوئیت ها در خانه سالمندان......................... ...........63

      2-5-6-3- پلان سوئیت ها در نمونه های کار شده.................................. ...........64

منابع فارسی........................................................................................................127

منابع انگلیسی.....................................................................................................129

برخی از منابع

انوری، حسن.(1382). فرهنگ  فشرده سخن . تهران : انتشارات سخن

افشار سیستانی ،ایرج . )1372 ). نگاهی به ایلام و تمدن دیرینه آن .چاپ دوم .تهران :انتشارات فروردین

استورانت، مارتا.(1373). روان‌شناسی سالمندی. سامک خدارحیمی. چاپ اول، مشهد: آستان قدس رضوی

اسماعیلی شیرازی، مرضیه.( 1378). روانشناسی اجتماعی و سالمندی. چاپ اول، شیراز :نشر تخت جمشید

اناری،مونا.( 1388). طراحی خانه سالمندان شهر کاشان.پایان نامه کارشناسی معماری. دانشکده فنی و مهندسی ایلام

برك، لورا اي. (1385).  روان‌شناسي رشد. يحيي سيدمحمدي. چاپ پنجم. تهران : نشر ارسباران

بذرافشان محمدرفیع،محمدعلی حسینی. مهدی رهگذر. سیدباقر مداح سادات. 1386. تاثیر ورزش برکیفیت زندگی زنان سالمند کانون جهاندیدگان شهر شیراز. سالمند.دوره دوم شماره سوم، ص 196-205  

بهروز فر، فرزاد.  1389. شناخت مشخصات محيطي مناسب سالمندان. فصلنامه علمي پژوهشي ، 82-89

پورافکاری، نصرت‌الله.(1382).  فرهنگ جامع روان‌شناسی – روان‌پزشکی. چاپ چهارم، جلد اول. تهران : فرهنگ معاصر

پور جعفر،  محمدرضا . (1386). ارائه انگاره های محیطی بر شکل گیری فضاها . مجله سالمند

حاجی نژاد، علی. مجتبی رفیعیان. 1389. بررسی متغیرهای فردی موثر بر رضایتمندی شهروندان از کیفیت محیط زندگی. جغرافیا و توسعه. شماره17. صص63-89

خاتم، اعظم. 1375. خانه و فضای اجتماعی شهر. فصلنامه معماری و شهرسازی. شماره 31 و 32

دستورالعمل اجرایی آیین نامه تاسیس و اداره مراکز خصوصی معلولین و سالمندان.( 1365). تهران :انتشارات سازمان بهزیستی

راد ،ناصر . (1374). تاریخ سرزمین ایلام از روزگار باستان تا انقراض حکومت والیان لرستان و ایلام .چاپ اول .تهران :ارغنون

راهنمایی، محمدتقی.( 1371). مجموعه مباحث و روش های شهر سازی. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات معماری و شهرسازی ایران

رفیع زاده، ندا. شعله نوذری. حسین روشن بخش.( 1380). رهنمودهای طراحی معماری خانه های سالمندان. تهران :انتشارات مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن

رفیعیان، مجتبی. زهرا خدائی. 1388.  بررسی شاخص ها و معیارهای موثر بر رضایتمندی شهروندان از فضاهای عمومی شهری.  نشریه راهبرد. شماره 53. سال هجدهم. صص 227تا248

روزنهان، دیویدال.( 1386). آسیب‌شناسی روانی. یحیی سیدمحمدی. چاپ ششم. تهران :نشر ارسباران

زنجانی ، حبیب الله . 1386. خانه سالمندان تجربه ای نا موفق . هفته نامه علوم اجتماعی.صص 123 تا 133

زندیه،مهدی. 1391. منتاسب سازس منظر شهری برای سالمندان. مجله علمی پژوهشی سالمند. تهران

 

some text 3