مبانی نظری اضطراب اجتماعی

اضطراب غالباً در واکنش به خطری که فرد انتظار آن را می­کشد بروز می­کند نه در واکنش به موقعیت خطرناک واقعی؛ بنابراین اضطراب نیز همانند درد جسمی واجد کارکردی حفاظتی است بدین ترتیب که نزدیک شدن خطر را علامت داده و به فرد برای آمادگی جهت دفاع هشدار می­دهد (چورپیتا و بارلو[1]، 2018). اصطلاح اضطراب معمولاً به احساس ترس و تشویق فراگیر، مبهم و بسیار ناخوشایند اطلاق می‌شود. شخص مضطرب خصوصاً در مورد خطرات ناشناخته، بسیار نگران است، افزون بر آن فرد مضطرب ترکیبی از نشانه­های زیر را نشان می­دهد؛ تپش قلب، تنگی نفس، بی‌اشتهایی، سستی بدن، سرگیجه، تعریق، بی‌خوابی. همه این نشانه­ها­ی جسمانی با ترس و اضطراب همراه‌اند. ترس با اضطراب تفاوت دارد بدین معنی که اشخاص دچار ترس به‌راحتی می‌توانند بگویند از چه می­ترسند، اما اشخاص مضطرب از علت ترس خود آگاهی ندارند؛ بنابراین اگرچه ترس و اضطراب واکنش­های مشابهی را برمی­انگیزند اما علت نگرانی در مورد اول کاملاً معلوم و در مورد دوم نامعلوم است. نمونه­های رایج‌ترس عبارت از ترس از ارزیابی منفی دیگران از خود و ترس از آسیب‌دیدگی یا بیماری بدنی است (بندلوو، میچلز و ویدکند[2]، 2017).

در افراد مبتلا به اختلال اضطراب، افکار مزاحم غالباً به شکل نگرانی از احتمال رویدادها و پیامدهای آتی، با تفسیر فاجعه‌آمیز از رویدادهای گذشته درمی‌آیند که تأکید آن بر جنبه­های منفی به‌ویژه با توجه به اشتباهات اجتماعی فرد است. این نگرانی‌های مزاحم و تفسیرهای اغراق‌آمیز و ناراحت‌کننده ویژگی تجربه اضطراب است و اغلب به نظر می‌رسد کیفیتی خودکار دارند که بیشتر از خود افراد سرچشمه می­گیرد تا از واقعیت­ زندگی آن‌ها (نوروزیان نصرآباد سفلی، 1397). ویژگی­های اضطراب عبارت از احساس عدم اطمینان، درماندگی و برانگیختگی فیزیولوژیکی شخص مضطرب از عصبی بودن، بی‌قراری و تحریک‌پذیری است و اغلب شب‌ها به‌سختی می­خوابد، شخص مضطرب به‌آسانی خسته می‌شود، دلشوره دارد و نسبت به تهدید بسیار حساس است. در چنین افرادی حساسیت زیاد به گوش‌به‌زنگی با آمادگی برای توجه به تهدیدهای بالقوه مشاهده می‌شود. تجربه اضطراب شدید ممکن است بعد از وقوع یک حادثه یا انتظار حادثه‌ای در آینده با بر اثر تصمیم به مقاومت در برابر اشتغال ذهن درباره موضوعی خاص، به وجود آید (رابینویتز[3]، 2019). دانشمندان معاصر معتقدند که اضطراب یک حالت خلقی یا هیجانی است که توسط عواطف منفی، علائم بدنی استرس، توأم با این تصور که برخی اتفاقات بد و ناگوار در آینده رخ خواهد داد، مشخص می­گردد و به دنبال ارزیابی اطلاعات درباره رویدادهای تهدیدکننده با ادراک توانایی شخص برای رویارویی با آن پدید می­آید. اضطراب شامل تشویش، نگرانی و بی‌قراری و با تصور در مورد یک موقعیت پیش‌بینی شده ناراحت‌کننده است اگرچه اضطراب نمی­تواند یک تجربه خوشایند باشد اما هدف اضطراب دستیابی به برنامه‌ریزی و حوادث در آینده است (جانستون[4]، 2020).

 


[1] Chorpita & Barlow

[2] Bandelow, Michaelis & Wedekind

[3] Rabinowitz

[4] Johnston