مبانی نظری رویکرد فراتشخیصی

رویکرد فراتشخیصی مکمل پاردایم شناختی- رفتاری است. روانشناسان معتقدند تغییراتی که در سایر علوم مثل زیست شناسی و نجوم رخ داده در روانشناسی نیز در حال رخ دادن است. به زعم آنها با پیشرفت علم روانشناسی اصول جامع رفتار انسانی و نقش آن بر عملکرد و رنج انسان شناخته خواهد شد. آنها معتقدند پس از گذر از طبقه بندی در علوم لازم است رویکرد فراتشخیصی را برای تکمیل و دستیابی به اصول و فرآیند برگزینیم. علاوه بر این، حتی اگر درمان های فراتشخیصی به اندازه درمان های اختصاصی موثر باشند طبق اصل ایجاز[1] یا اصل اوكام[2] (پوپر[3] ۱۹۹۲، به نقل از گوهری ، 1402) بهره گیری از رویکرد فراتشخیصی منطقی به نظر می رسد. طبق این اصل وقتی دو نظریه به طور مساوی پدیده ای را توصیف می کنند، نظریه ساده تر برای تبیین و توصیف پدیده ارجح خواهد بود. منسل و همکاران (۲۰۰۹) معتقدند رویکرد فراتشخیصی سابقه تاریخی در روانشناسی دارد و رویکردی عمل گرایانه به درمان است(روجاس[4]، 2023).

هاروی و همکاران[5] (2004)  در کتاب کلاسیک رویکرد فراتشخیصی پنج مولفه برای تبیین فرآیندهای شناختی رفتاری در بین اختلال های روانشناختی معرفی کرده اند. این مولفه ها عبارتند از توجه حافظه، استدلال، تفکر و رفتار این پژوهشگران پژوهش های انجام شده در این حوزه ها را برای دامنه ی گسترده ای از اختلال ها گزارش کرده و در نهایت به این نتیجه می رسند که رویکرد مبتنی بر فرآیند در شناخت و درمان اختلال ها سودمند و اثربخش خواهد بود (قزلسفلو، 1401).

رویکردهای فراتشخیصی عمدتا بر فرآیندهای شناختی و رفتاری تاکید دارند ،  تجربه هیجانی و پاسخ به هیجان ها پایه اصلی در این رویکرد است. این مساله هم مربوط به هیجان های منفی است و هم مثبت. زیرا گاهی هیجان منفی در پی هیجان مثبت ایجاد می شود. بر اساس این رویکرد تجربیات هیجانی نقش اصلی را در ایجاد و حفظ اختلال های هیجانی بازی می کند. درمان به افراد کمک می کند تا بیاموزند چگونه با هیجان های نامناسب خود روبرو شوند و به شیوه ساز گارانه تری به هیجان های خود پاسخ دهند. این روش سعی دارد تا با تنظیم عادت های تنظیم هیجانی شدت و وقوع عادت های هیجانی را کاهش داده، میزان آسیب را کم و کارکرد را افزایش دهد. در رویکرد یکپارچه، افکار، رفتارها و احساس ها با هم تعامل پویایی دارند و هر یک از آنها در تجربه هیجانی نقش دارند و در آن تاثیر می گذارند (کارگر، 1402).

 


[1] prarsimony

[2] Occam's razor

[3] Popper

[4] . Rojas

[5] - Harvey, A., Watkins, E., Mansell, W., & Shafran, R.