اصطلاح سواد دیجیتال در حدود سال ۲۰۰۵ رایج شد. سواد دیجیتال به توانایی فرد برای تعامل با اطلاعات هایپرتکست و خواندن اطلاعات دیجیتال به‌صورت سازمان‌نیافته اطلاق می‌شود (چوسنی[1] و همکاران، 2021). این اصطلاح برای اولین بار در دهه ۱۹۸۰ به‌کار رفت، زمانی که فناوری رایانه برای پشتیبانی از فعالیت‌های روزمره شروع به استفاده شد. سپس گیلستر (1997) این مفهوم را به توانایی فهم و استفاده از اطلاعات از منابع دیجیتال مختلف که برای اهداف شخصی و سازمانی به‌کار می‌رود، توسعه داد (آییلدیز[2] و همکاران، 2021). به عبارت دیگر، توانایی خواندن، نوشتن و ارتباط برقرار کردن با اطلاعات تعیین‌کننده رشد و توسعه فرد است. به علاوه، هاگوی (2010) توضیح می‌دهد که سواد دیجیتال شامل توانایی خلاقیت، همکاری و ارتباط مؤثر و درک زمان و نحوه استفاده مناسب از فناوری دیجیتال برای حمایت از فرایند یادگیری است. دانش‌آموزانی که این توانایی را دارند، معمولاً باز و انعطاف‌پذیر بوده و سریع‌تر با تغییرات سازگار می‌شوند (تیزور[3] و همکاران، 2021). موضوع سواد دیجیتال در میان دانش‌آموزان موضوع جدیدی نیست و مطالعات متعددی آن را بررسی کرده‌اند. به عنوان مثال، تحقیق آزمی (2006) در دانشگاه قطر نشان داد که توانایی جستجوی اطلاعات در پایگاه‌های داده یکی از مهارت‌های حیاتی است که دانش‌آموزان باید داشته باشند. تحقیقات نشان می‌دهد که سواد دیجیتال عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان را به‌صورت مثبت تحت تأثیر قرار می‌دهد (ساپوترا[4] و همکاران، 2021). این مهارت‌ها می‌توانند باعث انجام مؤثرتر وظایف با کمک نرم‌افزارها و برنامه‌های کامپیوتری مانند واژه‌پردازها و صفحات گسترده شوند. سواد دیجیتال به علاقه‌مندی‌ها، نگرش‌ها و توانایی‌های افراد در استفاده از فناوری‌های دیجیتال و ابزارهای ارتباطی برای دسترسی، مدیریت، یکپارچه‌سازی، تحلیل و ارزیابی اطلاعات، ساخت دانش جدید و ایجاد ارتباط با دیگران اطلاق می‌شود (پیلد[5]، 2021). تلاش برای افزایش سواد دیجیتال در جامعه تنها به معرفی رسانه‌ها محدود نمی‌شود، بلکه نیازمند هم‌افزایی مهارت‌های تفکر با فعالیت‌های روزمره است تا منجر به افزایش بهره‌وری شود. توسعه مهارت‌های دیجیتال امروزه به یکی از تمرکزهای اصلی سیاست‌های آموزشی در سطح جهانی تبدیل شده است (اینون[6]، 2021). مهارت‌های آنلاین، از جمله جستجوی اطلاعات در اینترنت، میان دانش‌آموزان متفاوت است.

[1] Chusni

[2] Ayyildiz

[3] Tzur

[4] Saputra

[5] Peled

[6] Eyno

2-1-4- سواد دیجیتال. 1

2-1-5- ارزیابی سواد دیجیتال. 7

2-1-6- نظریه  و مدل نظری سواد دیجیتال. 8

2-1-7- چارچوب‌ها و ارزیابی سواد دیجیتال. 9

2-2- پیشینه تحقیق.. 11

2-2-1- پیشینه داخلی.. 11

2-2-2- پیشینه خارجی.. 13

منابع.. 17

• ابیلی، خدایار و نارنجی ثانی، فاطمه و مصطفوی، زینب السادات (1396). بررسی ارتباط بین یادگیری خودراهبر و میزان سواد فناوری اطلاعات و ارتباطات دانشجویان گروه علوم مهندسی دوره های یادگیری الکترونیکی مورد مطالعه: موسسه آموزش عالی مهرالبرز، فصلنامه پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی 5 (1).
• احمدی سرخونی، طیبه (1403). بررسی روشهای ارتقاء سواد دیجیتال دانش آموزان در مدارس ابتدایی،سومین کنفرانس ملی تازه های روانشناسی تکاملی و تربیتی،بندرعباس.
• اکبری، تقی (1399). بررسی سواد اطلاعاتی و یادگیری خودراهبر در پیش بینی انگیزش تحصیلی دانش آموزان، فصلنامه روانشناسی مدرسه و آموزشگاه 9 (4).
• ایزدی، زهرا و پیرایش، فاطمه و خلیلی، نسرین و فرزانه، زهرا (1404). نقش سواد دیجیتال در توانمندسازی دانش آموزان برای یادگیری مادام العمر، اولین کنفرانس بین‌المللی هوش مصنوعی در آموزش، روانشناسی، علوم آموزشی و مذهب، فرهنگی، اجتماعی و مدیریت، بوشهر.
• جلیلیان، زهرا و اسکندری، فرشته (1404). نقش تلفیق آموزش دیجیتال (ابزارهای آنلاین و فناوری های نو) در ارتقای سواد اجتماعی–فناورانه دانش آموزان دوره متوسطه اول،اولین همایش بین المللی دستاوردهای نوین علمی پژوهشی در آموزش و پرورش و علوم انسانی با رویکرد آسیب شناسی تربیتی، دینی و فرهنگی در ایران و جهان، بوشهر.
• حسنی، مرضیه ، صراف‌زاده، مریم و فهیمی فر، سپیده . (1400). بررسی رابطه بین سطح سواد دیجیتالی و یادگیری خودراهبر در میان دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف. مطالعات کتابداری و علم اطلاعات، 13(1)، 56-79.
• قزلسفلی، عذرا و شیخ، نرگس (1402). ضرورت آموزش سواد دیجیتال به دانش آموزان مقطع ابتدایی،اولین کنفرانس بین المللی پژوهش های مدیریت، تعلیم و تربیت در آموزش و پرورش،تهران.
• Abeer. A. (2024). The Impact and Acceptance of Gamification by Learners in a Digital Literacy Course at the Undergraduate Level: Randomized Controlled Trial, JMIR Serious Games 2024, 12.
• Anthonysamy, L., 2020. Digital literacy deficiencies in digital learning among undergraduates. In: Noviaristanto, Hanafi, Trihanondo (Eds.), Understanding Digital Industry: Proceedings of Conference of Managing Digital Industry, Technology and Entrepreneurship 2019. Taylor & Francis Group, London, pp. 133–136.
• Aslan S (2021) Analysis of digital literacy self-efficacy levels of pre-service teachers. International Journal of Technology in Education 4(1): 57–67.
• Aydınlar, A., Mavi, A., Kütükçü, E., Kırımlı, E. E., Alış, D., Akın, A., & Altıntaş, L. (2024). Awareness and level of digital literacy among students receiving health-based education. BMC Medical Education, 24(1), 38.
• Ayyildiz, P., Yilmaz, A., & Baltaci, H. S. (2021). Exploring digital literacy levels and technology integration competence of Turkish academics. International Journal of Educational Methodology, 7(1), 15-31. https://eric.ed.gov/?id=EJ1285476
• Chiu, J.C.Y. Sun, M. Ismailov, Investigating the relationship of technology learning support to digital literacy from the perspective of self-determination theory, Educ. Psychol. 42 (10) (2022) 1263–1282, https://doi.org/10.1080/01443410.2022.2074966.
• Ervianti, E., Sampelolo, R., & Pratama, M. P. (2023). The influence of digital literacy on student learning. Klasikal: Journal of Education, Language Teaching and Science, 5(2), 358-365.
• Gu and M. Huo, The fuzzy comprehensive evaluation of college students digital literacy: A case study of higher institutions in Jilin Province, Digit Technol Appl 39(11) (2021), 20–22.
• Gutiérrez-Ángel N, Sánchez-García JN, Mercader-Rubio I, García-Martín J, Brito-Costa S. Digital literacy in the university setting: a literature review of empirical studies between 2010 and 2021. Front Psychol. Sep 2022;13:896800. [doi: 10.3389/fpsyg.2022.896800] [Medline: 36176798]
• Hassan, M. M., & Mirza, T. (2021). The digital literacy in teachers of the Schools of Rajouri (J&K)-India: Teachers perspective. International Journal of Education and Management Engineering, 11(1), 28-40. http://doi.org/10.5815/ijeme.2021.01.04.
• Hu and Y. Sun, Construction and empirical analysis of digital literacy indicator system for Chinese residents, Sci Manag 42(2) (2022), 79–87.
• Huang, The digital literacy framework construction for college engineering students in the post-epidemic era, China J Multimed Netw Teach 20(11) (2021), 214–216.
• Jiang and Y. Zhai, Citizen’s digital literacy in the context of digital transformation: Framework, challenge and countermeasures, E-Gov 229(1) (2022), 54–65.
• Latip, A., Hardinata, A., & Sutantri, N. (2022). The effect of digital literacy on student learning outcomes in chemistry learning. Jurnal Inovasi Pendidikan IPA, 8(2).
• Maqsood, S., and Chiasson, S. (2021). Design, development, and evaluation of a cybersecurity, privacy, and digital literacy game for tweens. ACM Transactions Privacy and Security 24, 1–37. doi: 10.1145/3469821
• Peled, Y. (2021). Pre-service teacher’s self-perception of digital literacy: The case of Israel. Education and Information Technologies, 26(3), 2879-2896. https://doi.org/10.1007/s10639-020-10387-x
• Purnama, S., Ulfah, M., Machali, I., Wibowo, A., & Narmaditya, B. S. (2021). Does digital literacy influence students’ online risk? Evidence from Covid-19. Heliyon, 7(6). https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2021.e07406.
• Purnama, S., Ulfah, M., Machali, I., Wibowo, A., Narmaditya, B.S., 2021. Does digital literacy influence students’ online risk? Evidence from Covid-19. Heliyon 7 (6), e07406.
• Purwanto A, Fahmi K, Cahyono Y. The benefits of using social media in the learning process of students in the digital literacy era and the education 4.0 era. J Manag Inf Syst. Apr 2023;2(2):1-7. [doi: 10.4444/jisma.v2i2.296]
• Reddy, K. Chaudhary and S. Hussein, A digital literacy model to narrow the digital literacy skills gap, Heliyon [Internet] 9(4) (2023), [cited 2023 Jul 16]. Available from: doi:10.1016/j.heliyon.2023.e14878.
• Rini, R., Sukamto, I., & Hariri, H. (2022). The Effect of Self-Directed Learning on Students' Digital Literacy Levels in Online Learning. International Journal of Instruction, 15(3), 329-344.
• Sanova, A., Bakar, A., Kurniawan, D. A., Aldila, F. T. (2022). Digital Literacy on the Use of E-Module Towards Students’ Self Directed Learning on Learning Process and Outcomes Evaluation Courses, Journal Pendidikan Indonesia, 11 (1).
• Setyadi, A., Pawirosumarto, S., & Damaris, A. (2025). Enhancing Sustainable Learning through Risk Management and Digital Literacy: The Role of Modern Learning Environments.‏
• Su, Y. (2023). Delving into EFL teachers’ digital literacy and professional identity in the pandemic era: Technological Pedagogical Content Knowledge (TPACK) framework. Heliyon, 9(6), e16361.
• Ussarn, A., Pimdee, P., Kantathanawat, T. (2022). Needs assessment to promote the digital literacy among students in Thai community colleges, International Journal of Evaluation and Research in Education (IJERE), 11 (3).