فرسودگی عاطفی واکنشی بلندمدت به عوامل مزمن فشارهای هیجانی و بین‌فردی در محیط کار است (گرینیر[1] و همکاران، 2021). بدون شک، توافق کلی بر روی سه عنصر اصلی تجربه فرسودگی وجود دارد، یعنی: فرسودگی هیجانی، بی‌تفاوتی یا شخصی‌زدایی، و کاهش احساس موفقیت شخصی. مهم‌ترین این سه عنصر، فرسودگی هیجانی است که ابتدا در روند فرسودگی رخ می‌دهد و به ترتیب به افزایش بی‌تفاوتی و کاهش حس تحقق فردی منجر می‌شود (ژای و درخشان[2]، 2021). فرسودگی هیجانی به معنای احساس فرسودگی و کاهش منابع هیجانی تعریف می‌شود. شخصی‌زدایی به عنوان احساس فاصله شناختی، بی‌توجهی یا بدبینی نسبت به مراجعان کاری فرد توصیف می‌شود. کاهش موفقیت شخصی شامل احساس ناکارآمدی در انجام موفقیت‌آمیز وظایف کاری و فقدان حس تحقق فردی است (ویرتانن[3] و همکاران، 2020). عنصر شخصی‌زدایی بعد بین‌فردی فرسودگی را نشان می‌دهد که واکنشی منفی یا بیش از حد تفکیک‌شده نسبت به جنبه‌های مختلف کار است. بدبینی به تلاش‌هایی گفته می‌شود که فرد برای ایجاد فاصله بین خود و مراجعان کاری از طریق نادیده گرفتن فعال ویژگی‌هایی که آن‌ها را متمایز و جذاب می‌کند، انجام می‌دهد (فتحی[4] و همکاران، 2020). فرسودگی در آموزگاران شاخصی مخرب برای بهبود کیفیت رابطه بین آموزگار و یادگیرنده است (مادیگان و کیم[5]، 2021). به همین ترتیب، همر و همکاران (۲۰۰۸) رابطه سازنده‌ای بین ناراحتی آموزگاران و تعارضات آموزگار–یادگیرنده توصیف کردند. یون (۲۰۰۲) ارتباطی بین میزان اضطراب آموزگاران و نرخ روابط مخرب آموزگار–یادگیرنده نشان داد. در نهایت، جنینگز و گرینبرگ (۲۰۰۹) بر تضاد فرسودگی آموزگاران تأکید کرده و نقش سلامت روان آموزگاران را در شکل‌گیری روابط سالم آموزگار–یادگیرنده برجسته کردند، روابطی که به نوبه خود پیش‌بینی‌کننده نتایج یادگیرندگان مانند موفقیت و انگیزه هستند. بروز فرسودگی عاطفی که ناشی از قرارگیری طولانی‌مدت در معرض عوامل مختلفی است که باعث استرس در فرد در حین انجام فعالیت‌های کاری او می‌شود (شاکلتون[6] و همکاران، ۲۰۱۹)، به‌عنوان یک پدیده مرکب از سه بُعد شناخته می‌شود: خستگی عاطفی، دپرسونالی‌سازی یا بدبینی، و عدم تحقق شخصی. با این حال، خستگی عاطفی نخستین بُعدی است که مسلاچ در توصیف سندرم فرسودگی شغلی مطرح کرد و بسیاری از نویسندگان آن را به‌عنوان عامل اصلی این سندرم، یعنی کانون اصلی فرسودگی شغلی، توصیف کرده‌اند. خستگی عاطفی به احساس خستگی، کسالت و فرسودگی اشاره دارد؛ احساسی که در آن فرد قادر به ارائه بیشتر از توان خود نمی‌باشد، به‌دلیل حجم بالای کارهایی که بر دوش او قرار دارد و از دست دادن منابع عاطفی برای مقابله با این بارها. این وضعیت زمانی بروز می‌کند که فشار زیادی به فرد وارد شده و احساس کمبود منابع عاطفی و جسمی برای مقابله با آن فشارها وجود دارد.

[1] Greenier

[2] Xie&  Derakhshan

[3] Virtanen

[4] Fathi

[5] Madigan&  Kim

[6] Shackleto

2-1-3- فرسودگی عاطفی.. 3

2-1-4- کار تدریس و فرسودگی عاطفی.. 8

2-1-5- پیش‌بینی‌کننده‌های فرسودگی عاطفی در کلاس درس.... 9

2-1-5-1- توجه به تنوع. 9

2-1-5-2- ناسازگاری عاطفی.. 10

2-1-5-3- حمایت عاطفی.. 11

2-1-6- نظریه‌های مرتبط با خستگی عاطفی.. 12

2-1-6-1- نظریه فراشناختی.. 12

2-1-6-2- طرحواره‌های عاطفی.. 13

2-1-6-3- نظریه فراعاطفه. 13

2-2- پیشینه تحقیق.. 14

2-2-1- پیشینه داخلی.. 14

2-2-2- پیشینه خارجی.. 15

منابع.. 16

• احمدی کتایونچه, فاطمه و خوش اخلاق, حسن . (1402). اثربخشی درمان متمرکز بر هیجان بر فراهیجان، ذهن‌آگاهی و سرمایه‌های عاطفی زنان با بیماری مالتیپل اسکلروزیس اصفهان. روان شناسی بالینی, 15(4), 15-27.
• خالویی، الهام و مقتدی، لاله و شهیدی، نیما (1403). پیش بینی فرسودگی عاطفی معلمان بر اساس ابهام نقش، فرهنگ سازمانی و نظام جبران خدمات از دیدگاه معلمان مقطع متوسطه دوم شهرستان ممسنی،اولین کنفرانس بین المللی انقلاب علوم انسانی اسلامی،ساری.
• سرکشیکیان، سید مهدی، عسکریان، مهناز و بختیاری زاده، معصومه (1403). تعیین‌کننده‌های خستگی عاطفی معلمان: فراترکیب. مطالعات آموزشی و آموزشگاهی، 13(3)، 213-232.
• نجفی, مریم , سجادیان, ایلناز و منشئی, غلامرضا . (1402). اثربخشی درمان ذهن‌آگاهی مثبت نگر بر سرمایه عاطفی و فراهیجان زنان دارای اختلال اضطراب فراگیر. پژوهش نامه روانشناسی مثبت, 9(3), 127-148.
• Anasori, E., Bayighomog, S. W., & Tanova, C. (2020). Workplace bullying, psychological distress, resilience, mindfulness, and emotional exhaustion. The Service Industries Journal, 40(1-2), 65-89.
• Bayighomog, S. W., Ogunmokun, O. A., Ikhide, J. E., Tanova, C., & Anasori, E. (2023). How and when mindfulness inhibits emotional exhaustion: a moderated mediation model. Current Psychology, 42(11), 9080-9094.
• Bi, Y., & Ye, X. (2021). The effect of trait mindful ness on teachers’ emotional exhaustion: The chain mediating role of psychological capital and job engagement. Healthcare, 9(11), 1527.
• Cui, L. (2022). The role of teacher–student relationships in predicting teachers’ occupational wellbeing, emotional exhaustion, and enthusiasm. Front. Psychol. 13:896813
• D’Amico, A., & Geraci, A. (2022). MetaEmotions at school: a program for promoting emotional and MetaEmotional Intelligence at School; a research-intervention study. Education Sciences, 12(9), 589.
• Haerens, L., Matos, L., Koc, A., Benita, M., and Abos, A. (2022). Examining school boards’ chaotic leadership style in relation to teachers' job satisfaction and emotional exhaustion. Teach. Teach. Educ. 118:103821
• Hui, Q., Yao, C., Li, M., and You, X. (2022). Upward social comparison sensitivity on teachers’ emotional exhaustion: a moderated moderation model of self-esteem and gender. J. Affect. Disord. 299, 568–574
• Karing, C., & Beelmann, A. (2019). Cognitive emotional regulation strategies: Potential mediators in the relationship between mindfulness, emotional exhaustion, and satisfaction?. Mindfulness, 10(3), 459-468.
• Klusmann, U., Aldrup, K., Roloff-Bruchmann, J., Carstensen, B., Wartenberg, G., Hansen, J., et al. (2023). Teachers’ emotional exhaustion during the COVID-19 pandemic: levels, changes, and relations to pandemic-specific demands. Teach. Teach. Educ. 121:103908
• Olivier, E., Lazariuk, L., Archambault, I., and Morin, A. J. (2023). Teacher emotional exhaustion: the synergistic roles of self-efficacy and student–teacher relationships. Soc. Psychol. Educ. 1-22
• Zhu, X., Tian, G., Yin, H., and He, W. (2021). Is familism a motivator or stressor? Relationships between Confucian familism, emotional labor, work-family conflict, and emotional exhaustion among Chinese teachers. Front. Psychol. 12:766047.